Dębowiec i okolica

Poza opisanymi osobno Kościołem parafialnym pw. Św. Bartłomieja Ap,

klasztorem zgromadzenia saletynów wraz z Sanktuarium MBS a także kościołem Św. Krzyża warto zwrócić uwagę w Dębowcu na następujące obiekty:

 – budynek usytuowany w centrum miejscowości, murowany, dwukondygnacyjny, kryty dachówką, w części z licowanej cegły. Wybudowany w  1903r. staraniem ówczesnego proboszcza dębowieckiego i wielkiego społecznika ks. Zygmunta Męskiego. Stoi w miejscu łączonym w tradycji z lokalizacją szubienicy. Budynek zastąpił poprzednią siedzibę szkoły, drewnianą, stojącą na tzw. placu szkolnym, po drugiej stronie drogi / obecnie cukiernia /.

W budynku tym mieściła się szkoła podstawowa aż do przeniesienia się do nowej siedziby. Obecnie  w Starej Szkole funkcjonuje posterunek policji, poczta a także świetlica Gminnego Ośrodka Kultury oraz siedziba Stowarzyszenia Miłośników Dębowca i Okolicy. Tu także  Stowarzyszenie prowadzi izbę muzealną.

Przed budynkiem pomnik poświęcony II Kompani Dębowiec Obrony Narodowej z 2009r., fundowany w 70. rocznice wojny obronnej.

– kapliczka dwukondygnacyjna, usytuowana na rozstaju dróg przy drodze  prowadzącej z sanktuarium w stronę Jasła, za tzw. Nowym Światem, poświecona św. Mikołajowi. Jeden z najstarszych obiektów Dębowca. Jej początki sięgają XVIIw. Murowana z kamienia rzecznego, niegdyś bielona i kryta gontem, obecnie otynkowana i pokryta blachą, co zatraciło jej pierwotny wygląd. Po kradzieży zabytkowych figurek, w tym patrona, obecnie zawiera współczesne rzeźby ludowe. Niegdyś także stojąca w cieniu potężnego dębu.

W miejscu tym, leżącym jeszcze sto lat temu poza zabudową Dębowca / budynki mieszkalne kończyły się  tuż za terenem klasztornym /, żegnali mieszkańcy swoich bliskich, emigrujących w XIX. za pracą. W kapliczce przechowywany był w czasach zaborów sztandar Gwardii Dębowieckiej. Obecnie wśród zwartej zabudowy  i rozpoczyna osiedle nazwane Za Mikołajkiem.

– na przedmieściu południowym, przy dawnej ulicy Świętokrzyskiej, na terenie dawnego folwarku plebańskiego. Budynek murowany, półpiętrowy, kryty blachą. Elewacja zachowuje pierwotny wygląd, z elementami skromnej  secesji. Pochodzi z 1912 r. Wybudowany staraniem ks. Zygmunta Męskiego w miejsce poprzedniego budynku plebani, drewnianego, usytuowanego w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła. Przed budynkiem -

– jedyny, częściowo murowany, budynek z poprzedniej zabudowy rynku. Pochodzi z końca  XVIII w. Niegdyś należał do miejscowego dworu i był siedzibą rotmistrza.  Później mieścił także gospodę. Zachował pierwotny układ w tym szeroką sień. Przed nim druga

Figura św. Floriana – piaskowcowa, z 1891r, fundowana przez ówczesnego mieszkańca rotmistrzówki  Antoniego Ciołkowskiego, pochowanego na miejscowym cmentarzu. Kopia figury poprzedniej, zniszczonej przez burzę.  Stoi na piaskowcowym cokole z 1780r. Wykuty na nim łaciński napis wskazuje, że pierwotnie całość fundował  hrabia Maksymilian ze Zborowa Zborowski, starosta i dzierżawca Dębowca, po piątym spaleniu miasta, na znak częściowego ocalenia. Zborowski w 1780r. nabył starostwo dębowieckie i w miejscu zajmowanym obecnie przez nowy dom zakonny saletynów postawił murowany  budynek dworski, rozebrany po wojnie na skutek zniszczeń.

 – w rynku. Obecny odrestaurowany w 1999r.w ramach obchodów 650. lecia nadania praw miejskich magdeburskich przez Kazimierza Wielkiego. Brązowe popiersie poety, wykonane w pracowni artystycznej w Krakowie, posadowione na wysokim betonowym cokole, wiernie nawiązującym do pierwotnego wyglądu pomnika. Poprzedni obelisk, z piaskowcowym lub wapiennym  popiersiem,   fundowany był przez mieszczan  w  1898r. stał w północno – wschodniej części placu, na wprost rotmistrzówki.  Zniszczony w trakcie II wojny.

– blisko 200. letni budynek domu dla ubogich, w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, na dawnym terenie kościelnym. Do lat. 80. ubiegłego wieku służył jako schronienie dla potrzebujących. Jego ostatnia mieszkanka Helena Mikuś, postać barwna, doczekała się upamiętnienia w wierszu pochodzącego z Dębowca poety Stanisława Dłuskiego Psalm dla Heleny Mikuś. W środku ciekawy piec o unikalnej  konstrukcji arkadowej oraz belka tragarzowa  z napisem wotywnym.

Niegdyś kryta gontem . Na niej  darzony przez mieszkańców szczególną czcią krzyż  z ludową, drewniana figurą ukrzyżowanego być może z  końca XVIII w.  W 1999r. poddany konserwacji.

– niegdyś charakterystyczna dla Dębowca, będąca śladem jego poprzedniej małomiasteczkowej zabudowy. Obecnie rozproszona, w większości opuszczona przez właścicieli, w bardzo złym stanie, popada w ruinę.

Drewniane domy frontową ściana usytuowane były w kierunku drogi, posiadały ganki a ciasna zabudowa w rynku, charakterystyczne podcienia. Część budynków, poddana remontom i przeróbkom, służy mieszkańcom. Jeszcze w 1964r. cały układ urbanistyczny z drewnianą zabudową uznawany był za zabytkowy i znajdował się w spisie zabytków. Rejestr wymieniał, jako wartych  uwagi, kilkanaście  budynków mieszkalnych. W obecnym spisie zabytków znajduje się jedynie dwa domu – szpitalka i sąsiadujący z nią i  bezpośrednio z kościołem dom w typie dworku.

Pozostałe budynki warte obejrzenia rozproszone po Syzmie, Przedmieściu Południowym oraz w centrum miejscowości.

 - przy tzw. Nowej Drodze w sąsiedztwie obecnego kompleksu budynków szkolnych. Murowana, z okresu powojennego  XXw.  W stylu zbliżonym do budynku młyna.  Zajmowana przez piekarnię, niegdyś słynącą z wybornego chleba dębowieckiego oraz pomieszczenia biurowe.  Obiekt, w przeszłości w gestii GS SCh Dębowiec, nadal  czynny i  starający się utrzymać tradycję wypieków.

                   -  b. na  Kopaninach, przy drodze. Kamienna figura Chrystusa.  

                   - c. na  Dąbrowie, przy drodze do Załęża.  Wybudowana z cegły i kamienia ciosanego w początku XX w. przez  Szczepana Bala z Załęża. W środku ołtarz z obrazem  Chrystusa Króla i napisem na ramie :Gloria Regi Christe in aeternum.

                   - d. na Zapłociach, pochodząca także z ubiegłego wieku / 1930r. /. Słupowa, z  cegły. Fundowana  przez Wiktorię Dąbrowską. W trzech niszach krzyż,  figura Matki Bożej i obraz  MB Częstochowskiej.

Ponadto w Dębowcu w przeszłości zlokalizowane były jeszcze dwie inne kapliczki: św. Jana Nepomucena, murowana, na wprost bramy dworskiej, obecnie wjazdu do klasztoru, rozebrana ok. 1920r. Druga, poświęcona św. Rochowi, stojąca w pobliżu kościoła, z uwagi na zły stan rozebrana na polecenie władz kościelnych przez proboszcza jeszcze w II połowie XIXw.  

– od ok. 1780r. za Przedmieściem Południowym, wokół kościoła Św. Krzyża. Na nim liczne pomniki nagrobne z końca XIX w. i początków XX w. Piaskowcowe i  wapienne, tak figuralne jak i obeliskowe. O ciekawej rzeźbie, także krakowskiej roboty. Ponadto  krzyże żeliwne. Wśród pochówków m. inn. sarkofag  Szymona Dereniewicza, emigranta do Brazylii, dobrodzieja kościoła i fundatora zegara wieżowego, dzwonów oraz licznych paramentów liturgicznych.  Obelisk Karola Drogosława Truszkowskiego, ostatniego właściciela dworu. Jedyny pochówek kryptowy poza terenem kościoła.  Sarkofag Albiny Wyspiańskiej, urzędniczki poczty. Liczne groby rodziny Wiśniewskich, Wiśniowskich, Pawłowskich, w tym rodziców prof. Stanisława Pawłowskiego,  Misiołków, Szubargów, w tym malarzy ojca i syna, Łonickich, Wojnów i Wodyńskich.  Na cmentarzu tablica poświęcona ofiarom II wojny a nadto symboliczne tablice pamiątkowe pomordowanych w Katyniu i Oświęcimiu oraz na Kresach w r.  1920.

Pomniki nagrobne remontowane są staraniem Stowarzyszenia z kwest prowadzonych w dniu Wszystkich Świętych.

Na końcu głównej alei  grobowiec saletynów a na prawo od niego cmentarz wojenny nr 18 z I wojny światowej.

         Ponadto  z dawnej zabudowy pozostały:

- budynek siedziby Urzedu Gminy, mieszczącym się w przebudowanym i rozbudowanym pierwotnie secesyjnym budynku dawnego Towarzystwa Zaliczkowego Pomoc, / tzw.kasa / wybudowanym  w 1906r. staraniem ks. Zygmunta Męskiego;

- lamus dworski –  dawne więzienie dworskie o początkach w XVI w. w budynku tzw. Białym Domku na terenie klasztoru;

W pobliskich miejscowościach zaś warto zatrzymać się przynastępujacych obiektach:

Dwór w Woli Dębowieckiej

Kościół  pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela w Załężu

Kościół pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego w Osieku Jasielskim

Cmentarze wojenne nr 10, 11, 12, 13 i 14

Ponadto należy zajrzeć do Folusza i   rozkoszować się świeżym powietrzem  oraz krajobrazami Magurskiego Parku narodowego.