Kościół i klasztor saletynów w Dębowcu
W 2010r. mija 100 lecie pobytu zgromadzenia Księży Misjonarzy Saletynów w Dębowcu.
Powstanie zgromadzenia związane jest z objawieniem, jakie miało miejsce w dniu 19 września 1846r. w pobliżu niewielkiej miejscowości La Salette, położonej w Alpach francuskich nieopodal Grenoble. W trakcie objawienia Matka Boża przekazała dwojgu dzieciom, Melanii i Maksymilianowi, orędzie zwracające uwagę na potrzebę zwrócenia się na drogę pokuty i pojednania z Bogiem. Po urzędowym stwierdzeniu objawienia i uznaniu ważkości przesłania przekazanego dzieciom, dla szerzenia treści orędzia powołana została w 1852r. wspólnota kapłanów, która stworzyła podwaliny dla nowego zgromadzenia zakonnego, sformalizowanego w 1858r. Kult Pięknej Pani z La Salette rozszerzał się i w roku 1902 misyjna działalność zgromadzenia dotarła do terenów Polski, kiedy pierwsi saletyni osiedli w Krakowie. 3 lata później na zaproszenie metropolity lwowskiego abpa Józefa Bilczewskiego osiedli w parafii Puźniki niedaleko Buczacza. Placówka ta nie spełniała jednak oczekiwań związanych z rosnącymi zadaniami polskiej placówki saletyńskiej i stawianymi przed nią zadaniami.
 Wybór nowej lokalizacji padł na Dębowiec. Po wizji lokalnej generała zgromadzenia i po uzyskaniu wymaganych zgód kościelnych i administracyjnych 13.08.1010r. zawarty został z Gminą Dębowiec  kontrakt kupna - sprzedaży, mocą którego za 23 500 koron ks. Salomon Schalbetter, rektor zakładu wychowawczego saletynów w Puźnikach nabył dla zgromadzenia resztówkę podworską o powierzchni 3, 88 ha, składającą się z parceli zabudowanej dworem Zborowskich, pochodzącym z 1780r, stajnią, stodołą i spichlerzem usytuowanym w lamusie, pozostałości starszego dworu Mniszchów, oraz podworskiego parku.
Niezwłocznie przystąpiono do budowy nowego domu zakonnego według projektu architekta diecezjalnego, inż. Stanisława Majerskiego z Przemyśla. Budynek o wymiarach 36x15 m, czterokondygnacyjny, z licowanej cegły, miał służyć dla potrzeb szkolnych, na mieszkania księży oraz sypialnie dla wychowanków.
Do budynku z północnej strony dobudowano kaplicę Matki Bożej Saletyńskiej a w ołtarzach umieszczono obrazy krakowskiej malarki
Matyldy Meleniewskiej. Klasztor dębowiecki stał się macierzystym domem zgromadzenia i głównym ośrodkiem kultu MBS w Polsce. Tu też uruchomione zostało Małe Seminarium. Dla pomocy w klasztorze z Francji przyjechały 4 siostry ze zgromadzenia Sióstr Wynagrodzicielek Matki Bożej z La Salette, zwanych saletynami, pracujące tu do 1957r.zastąpione później na krótko przez siostry dominikanki.
W czasie I wojny światowej klasztor zajmowali Rosjanie, Austriacy a także legioniści pod dowództwem Józefa Hallera, który później już jako generał w 1932r. jako wotum złożył swój order Virtuti Militari. W zabudowaniach klasztornych funkcjonowały koszary oraz szpital wojskowy. Po zakończeniu wojny saletyni przystąpili do dalszego szerzenia kultu MBS i treści orędzia poprzez tworzenie bractw, Kancelarii Apostolskiej, działalność wydawniczą, nowe nabożeństwa czy też tworzenie nowych placówek.
W 1926r. sprowadzili do Dębowca figurę Matki Bożej Saletyńskiej  w pozycji płaczącej, wykonaną w Poznaniu przez Władysława Marcinkowskiego. Umieszczono ją w kaplicy klasztornej. Dwa lata później saletyni otwarli Wyższe Seminarium Duchowne a w 1929r. wybudowali kalwarię saletyńską, obrazującą trzy fazy objawienia. Dla jej potrzeb sprowadzili z Lyonu figury MBS, dzieci a także stacje drogi krzyżowej.
16.03.1936r. saletyni przystąpili do budowy kościoła według projektu lwowskiego architekta inż. Witolda Wincentego Rawskiego. Zaprojektował on budowlę jednonawową, zakończoną apsydą, o wymiarach 40x15x20 metrów, z dwoma kaplicami bocznymi. Pod kościołem zlokalizowana została krypta, wykorzystywana później dla celów kultowych. Budynek, ostatecznie z 28. metrową fasadą, stanął tuż przed II wojną światowa. W czerwcu 1939r. w niszy fasady umieszczona została kamienna figura MBS wykonana przez Piotra Kędzierskiego z Krosna. Uroczyste poświęcenie kościoła miało miejsce we wrześniu 1941r. i dokonał go proboszcz dębowiecki i dziekan żmigrodzki ks. Franciszek Kasak. W ołtarzu głównym znalazła miejsce wykonana z drewna lipowego przez P. Kędzierskiego, polichromowana figura MBS w postawie stojącej.
Do prawej części nawy przylega zakrystia, oratorium oraz krużganek łączący kościół z klasztorem. Głównym budynkiem zakonnym nadal pozostawał „stary pałac” Zborowskich.
 W trakcie działań II wojny światowej klasztor zajęty był przez okupanta, jego mieszkańców dotknęły represje, także połączone z aresztowaniami. Nie przeszkodziło to jednak czynnemu włączaniu się w tajne nauczanie, pomoc mieszkańcom a także działalność podziemną, w czym szczególnie wyróżniał się brat zakonny Bronisław Glanc, znany także i później z wyjątkowej posługi medycznej.
Ofensywa styczniowa znacznie uszkodziła zabudowania klasztorne – uległ znacznemu zniszczeniu „stary pałac”, dach i ściany kościoła oraz zabudowania klasztorne. Mimo to zaraz po zakończeniu działań wojennych saletyni użyczyli pomieszczeń dla zorganizowania koedukacyjnego gimnazjum państwowego. Otworzyli także niższe seminarium oraz wznowili działalność wydawniczą.
Rozwijał się nadto kult maryjny a wrześniowe odpusty gromadziły coraz liczniejsze rzesze wiernych.
W 1950r. władze państwowe dokonały zaboru majątku klasztornego – 8, 05 ha gruntu, zabudowań gospodarczych, inwentarza żywego i martwego; rozwiązały nadto prywatne liceum, powstałe na bazie gimnazjum a także zarekwirowały maszyny drukarskie. Dwa lata później zarekwirowały budynek klasztorny, w którym utworzono sanatorium, szpital a później dom pomocy społecznej.
  Dopiero w 1954r. saletyni przystąpili do remontu kościoła klasztornego. Połączony był z rozbudową świątyni a prace prowadzone były według planów prof. Jana Budziły z Krakowa. Kościół wyposażony został w nowy wystrój: wykonane w Krakowie żyrandole i balaski / pracownia Władysława Oremusa /, witraże / okno chóru projektu prof. Budziły wykonała firma Żeleński w Krakowie / organy firmy Wacława Biernackiego z Krakowa a także ławki i stalle. W 1958r. ustawiono ołtarze zaprojektowane przez prof. ASP w Krakowie, rzeźbiarza i ceramika Franciszka Kalfasa a wykonane w kamieniu przez Edwarda Kosia z Pułanek. Nowa figura zastąpiła poprzednią, która została przeniesiona do Rzeszowa, gdzie odbiera cześć w kościele saletyńskim i ukoronowana została koronami diecezjalnymi. Ustawiono także ołtarze boczne poświecone św. Marii Goretii i św. Antoniemu z Padwy także projektu prof. F. Kalfasa i wykonane przez E. Kosia. Same ołtarze zaś wykonał Mieczysław Ochojski z Krakowa.
Także według projektu F. Kalfasa wykonana została nowa figura MBS płaczącej i w 1960 r. umieszczona w kaplicy kościelnej, zastępując poprzednią, przekazaną do kościoła saletyńskiego w Gdańsku. Jest ona kopia figury z La Salette. Wykonał ją w drewnie lipowym E. Koś a polichromował malarz Józef Jura z Wadowic. Ta figura, słynąc łaskami, ukoronowana została koronami papieskimi w 1996r. Również prof. Kalfas jest autorem projektu figury Chrystusa ustawionej na placu klasztornym. Prof. Budziło zaś autorem wystroju kaplicy MB Płaczacej. Warto zauważyć, że dalsza krewna prof. Kalfasa, Barbara Kalfas z Krakowa w 2009r. zajmowała się restauracją zabytkowego orła ze sztandaru Gwardii Dębowieckiej.
Konsekracji kościoła w trakcie odpustu wrześniowego w roku 1966 dokonał ordynariusz przemyski bp Ignacy Tokarczuk. Przy tej okazji umieszczono w przedsionku tablice pamiątkowe.
 W 1972r, na który przypadały trzy jubileusze: 125 rocznicy objawienia, 120 rocznicy zgromadzenia i 70 rocznicy pobytu saletynów w Polsce, zbudowany został według projektu prof. Budziły ołtarz polowy. Był on również autorem projektu kapliczek różańcowych, wykonanych w 1983r.
Z okazji jubileuszy w trakcie wrześniowego odpustu
do Dębowca przybył Karol kardynał Wojtyła oraz prymas Polski Stefan kardynał Wyszyński. Ich pobyt zgromadził ok. 40 000
wiernych a upamiętnia obelisk w parku klasztornym.
 Kolejna zmiana wystroju kościoła miała miejsce w 1983r., kiedy dotychczasowy  ołtarz w prawej kaplicy bocznej zastąpiono figurą Chrystusa Miłosiernego wykonaną przez Antoniego Bolka z Załęża. W 1986r. natomiast Józef kardynał Glemp, prymas Polski w obecności ok. 70 000 pielgrzymów poświęcił kalwarię saletyńską, przeniesioną w nowe miejsce w głębi parku.
W 1987r. rozpoczęły się przygotowania do kolejnych rocznic saletyńskich, w czasie których miała nastąpić koronacja łaskami słynącej figury MBS Płaczącej. Z tej okazji saletyni rozpoczęli przygotowania duchowe Wielką Nowenną Lat Saletyńskich a także do prac remontowych w kościele i klasztorze. W ich ramach przywrócono trwające do  dziś coroczne młodzieżowe spotkania saletyńskie, ordynariusz rzeszowski powołał specjalną komisję dla zbadania kultu maryjnego oraz wznowiono wydawanie Posłańca Matki Bożej Saletyńskiej a także powołane zostało Apostolstwo Rodziny Saletyńskiej. Dotychczasowy ołtarz polowy został zmodernizowany i przeniesiony w głąb placu sanktuaryjnego, kaplica MBS otrzymała nowy wystrój, wybudowano nową część zakrystii, sanitariaty dla pielgrzymów a także wyremontowano tzw. Dom Maksymina. Te prace ułatwiło znacznie odzyskanie po 30 latach budynku zakonnego.  Równocześnie trwały prace przy budowie nowego domu zakonnego, usytuowanego w miejscu rozebranego dworu Zborowskich. W starym domu zakonnym znalazły pomieszczenia Domu Rekolekcyjnego.
15.09.1996r. w obecności ok. 60 000 pielgrzymów w trakcie mszy celebrowanej przez 47 biskupów polskich nuncjusz apostolski w Polsce abp Józef Kowalczyk włożył na głowę laskami słynącej figury MBS Płaczącej koronę papieską, wykonana przez krakowskiego artystę plastyka Lecha Dziewulskiego, poświeconą przez Jana Pawła II w Rzymie w lipcu 1996r. Współkoronatorami byli: Józef kardynał Glemp prymas Polski, Franciszek kardynał Macharski metropolita krakowski, abp Józef Michalik metropolita przemyski i bp Kazimierz Górny ordynariusz rzeszowski. To największe wydarzenie w dziejach nie tylko dębowieckiego sanktuarium, wieńczące znany szeroko kult Matki Bożej pojednawczymi grzeszników.
Aktualnie figura odbiera kult w nowym wystroju. Ustawiona została na marmurowym postumencie, symbolizującym łącznie z tłem kaplicy górzyste miejsce objawienia. Kaplicę zamknięto nową ozdobną kratą, nawiązującą do motywu róż, umieszczono w niej relikwiarze m.inn. z kamieniem z miejsca objawienia. Nową figurę, kopie koronowanej, dla potrzeb procesyjnych wykonał Antoni Bolek.
 
Kościół wyposażono w granitowa posadzkę a na chórze znalazły miejsce nowe, rozbudowane w oparciu o instrument z byłego krakowskiego kościoła saletyńskiego organy. Na placu klasztornym powstał pawilon wydawniczy połączony z kawiarnią. W ostatnim czasie plac klasztorny oraz kalwaria uzyskały nową aranżacje. U stóp kalwarii nadal tryska źródełko odwiedzane przez pielgrzymów, usytuowano tam także kamień poświęcony dębowieckiej placówce AK oraz posadzono dąb papieski. Na placu sanktuaryjnym nadal króluje wiekową dąb Dewajtis a w parku klasztornym podziwiać można świadczącą o niegdysiejszej jego świetności resztkę alei dębowej.
Dębowieckie sanktuarium, szczycące się także mianem kościoła milenijnego oraz dysponujące jako jedyne w diecezji relikwiami św. Pawła Apostoła, jest licznie odwiedzane przez cały rok przez pielgrzymów i turystów z kraju i zagranicy, jest miejscem sławiącym Dębowiec.
W przyklasztornej księgarni nabyć można szereg wydawnictw odnoszących się do historii tego najważniejszego w Polsce domu saletynskiego, o kulcie Pięknej Pani z La Salette a także o ludziach, którzy dla chwały sanktuarium położyli znaczne zasługi. Pozwolą one szerzej poznać nie tylko przesłanie orędzia ale i zrozumieć podstawy kultu maryjnego oraz zakres działalności zgromadzenia.
Rys opracowany na podstawie Dziejów Kultu Matki Bożej Sakletyńskiej w dębowieckim sanktuarium, Naszego Brata Bronisława z Dębowca, Historii Dębowca - wszystkie autorstwa ks. dr. Piotra Jemioła MS a także wydawnictwa Dębowiec miejsce pojednania / ad./
| 
