W kwietniu, począwszy od tygodnia poświątecznego, trwały prace remontowe przy  zniszczonych nagrobkach na cmentarzu w Dębowcu. Prace te były możliwe dzięki środkom zebranym w czasie kwesty przeprowadzonej przez członków Stowarzyszenia Miłośników Dębowca i Okolicy na cmentarzu we Wszystkich Świętych 2009r.

         Cmentarz parafialny w Dębowcu w obecnym miejscu, na terenie wokół kościoła Świętego Krzyża, funkcjonuje od końca XVIII w. Najstarsze  zachowane na nim pomniki nagrobne pochodzą z trzeciej ćwierci XIX w.  Do chwili obecnej zachowało się  ponad 50 starych  nagrobków, w większości, z przełomu XIX i XX w, piaskowcowych a nieliczne jedynie wapienne. Część z nich, zwłaszcza te,  które od dawna pozbawione były opieki, podlegała gwałtownej degradacji: przewrócone, porozbijane, przywalone ziemią, z zatartymi inskrypcjami, zabrudzone, pokryte mchem i porostami, powoli zabierały ze sobą pamięć o pochowanych pod nimi obywatelach Dębowca i sąsiednich miejscowości.

Mimo to bogatą ornamentyką figuralną i architektoniczną wyróżniały się wśród nowszych wytworów sztuki sepulkralnej.

Dla  części z nich podjecie obecnie remontu było praktycznie „ostatnim dzwonkiem”  dla uratowania przed całkowitym zniszczeniem.

         Zważywszy na stan zebranych środków w pierwszej kolejności do prac remontowych wytypowane zostały trzy nagrobki : z żółtego i różowego piaskowca popękany i zwalony nagrobek Karoliny z Czapranów Marczakowej, wapienny nagrobek  Józefa i Justyny Zajączkowskich oraz całkowicie zwalony i rozczłonkowany piaskowcowy nagrobek Katarzyny Łonickiej. Ponadto w planach było czyszczenie  z nawarstwień atmosferycznych i mikroorganizmów około 10 dalszych nagrobków.

Ten  zamysł nie tylko udało się pełni zrealizować, ale i włączyć do prac dalsze nagrobki. Przy tej okazji na prywatne zlecenie dawny wygląd odzyskało pięć pomników nagrobnych.

         Poza pełnym remontem wyżej wspomnianych nagrobków, obejmującym czyszczenie, demontaż z usunięciem  żeliwnych dybli łączeniowych, powodujących na skutek korozji pękanie kamienia, wstawieniem odpornych na warunki atmosferyczne łączników, klejeniem  spękanych elementów, dorabianiem brakujących elementów krzyża oraz zabezpieczenie środkami zapobiegającymi rozwój mikroorganizmów oraz hydrofobowymi, udało się podnieść do poziomu obecnego gruntu i wypionować  dalsze cztery nagrobki a nadto oczyścić  12  kolejnych pomników nagrobnych / m inn. Antoniego i Eufrozyny Pankiewicz, Józefy z Szubargów Łonickiej. Ludwiki Wodyńskiej, Marianny Budziak, Michała i Katarzyny Łonickiej, Misiołków, księdza Wisniowskiego czy Karola Drogosława Truszkowskiego, który w przyszłym roku poddany zostanie dalszym pracom dla ustawienia go w pierwotnym kształcie/.

Zabezpieczeniu farbą antykorozyjną poddane zostały także żeliwne krzyże wieńczące 7 następnych nagrobków.

Szczególnie cieszy rzeźba zasmuconego aniołka na grobie 15. letniej Stanisławy Kozubównej za prezbiterium oraz dwukolorowy nagrobek 23. letniej Karoliny Marczakowej, pochowanej wraz z miesięczną córką Marią. Szkoda tylko, że nie zachowało się w całości umieszczone tam zdjęcie zmarłej.

Następnej zimy również nie przetrzymałaby spękana u podstawy piękna figura Madonny na grobie Zajączkowskich.

         Większość remontowanych nagrobków znajduje się albo w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, albo przy głównej alei cmentarnej, nadając tej części cmentarza specyficzny nastrój.

Wierzymy, że  ta część cmentarza, odzyskawszy dawny wygląd, zyska aprobatę  wszystkich odwiedzających go mieszkańców parafii i gości oraz pokaże, że zgromadzone  w czasie kwesty środki zostały należycie zagospodarowane.

Wynik prac dedykujemy tym wszystkim, którzy zechcieli wspomóc  projekt ratowania  unikalnych i pełnych uroku dzieł sztuki cmentarnej.

         Na ratunek czekają dalsze  nagrobki. Także i im chcielibyśmy przyjść z szybką pomocą, stąd i w tym roku członkowie Stowarzyszenia w dzień Wszystkich Świętych oczekiwać będą na życzliwe wsparcie.

         Pracami remontowymi kierował Szymon Modrzejewski ze Stowarzyszenia Kamieniarzy „Magurycz”.

Nie byłyby one także możliwe, gdyby nie poparcie dla tego zamysłu księdza proboszcza oraz pomoc dębowieckiej OSP, których patron św. Florian  przed budynkiem plebani także został oczyszczony i zabezpieczony./ad/

-

Numer: z

Cmentarz wojenny  nr 18 w Dębowcu

         Cmentarz ten, podobnie jak wszystkie okoliczne,  projektował por. Johan  Jäger, rzeźbiarz z Drezna, jeden z architektów zatrudnionych przez Oddział Grobownictwa Wojennego Austrii. Pierwotnie cmentarz zawierał 11 grobów pojedynczych i 6 grobów masowych. Kryły one w większości bezimienne ciała żołnierzy austriackich, rosyjskich i niemieckich. Spis nazwisk nie zachował się, podobnie jak pierwotny projekt cmentarza. Całość ogrodzona była  rurami stalowymi, osadzonymi na  betonowych słupkach. Centralne miejsce zajmował  posadowiony na betonowym cokole drewniany krzyż z żeliwną koroną cierniową. Na cokole umieszczona była marmurowa tablica z niezachowanym tekstem napis. Na grobach stały żeliwne krzyże z emaliowanymi tabliczkami z informacjami o liczbie pochowanych żołnierzy. Na cmentarz prowadziła furta z kutego żelaza.

         Cmentarz ten został zmniejszony pomiędzy 1960 a 1970 rokiem. Jedynie południowa granica cmentarza pozostała bez zmian. Zachowane zostało ogrodzenie, ale zatarciu uległy pierwotne zarysy mogił i tablica z napisem. Kompletny remont z 1992r. zachować mógł więc jedynie zastany kształt cmentarza. Na cokole krzyża centralnego umieszczono wtedy tablicę dotyczącą restauracji cmentarza.

         We wrześniu i październiku  bieżącego roku z inicjatywy Urzędu Gminy w Dębowcu cmentarz poddany został kolejnej restauracji. Zmienione zostało ogrodzenie z zachowaniem  części pierwotnego oraz uległ zmianie plan cmentarza. Bardziej niż poprzednio nawiązuje on obecnie w układzie mogił do pierwotnego rozwiązania. Całość wykonana w piaskowcu i granicie zapewnie służyć będzie długie lata. Ze względów praktycznych  wejście umieszczono od strony wschodniej a nie północnej, jak dotychczas.

         Warto przy tym przypomnieć, że według tradycji budowniczym cmentarza był Czech, który potem zamieszkał w Dębowcu a w parafii ma znajdować się dokument, w którym władze zwracają się do mieszkańców Dębowca o wieczystą opiekę nad cmentarzem. Część tablic nagrobnych, nie użytych do poprzedniego remontu, znajduje się w  izbie muzealnej w Dębowcu.

a.d. /wykorzystano informacje  z „Zachodniogalicyjskich grobów bohaterów z lat 1914 – 1919” mjr. Rudolfa Broha i kpt. Hansa Hauptmana oraz  z „Galicyjskich Cmentarzy Wojennych” Romana Frodymy /